Article
4 comments

Bazaars in Iran: ontmoetingspunt van commercie, geschiedenis en politiek

Vakil Bazaar Shiraz Iran

Eeuwenoude kilometerslange bazaars vol honderden winkeltjes, je vindt ze in alle grote Iraanse steden. De belangrijke rol die zij speelden in handelsroutes zoals de Zijderoute zijn de bazaars kwijtgeraakt, maar tot op de dag van vandaag zijn de bazaars nog steeds hét commerciële hart van de steden. Op de achtergrond hebben de bazari, de winkeleigenaars, vanwege hun banden met maatschappelijke en politieke organisaties een belangrijke invloed op de Iraanse samenleving. Volgens schattingen hebben de bazaars nog steeds een derde van de totale detailhandelsmarkt in Iran in handen. Beleef winkelen, geschiedenis én politiek tegelijkertijd in de bazaar.

In tegenstelling tot veel anderen houd ik eerlijk gezegd niet zo van winkelen en het struinen door allerlei winkeltjes met souvenirs. Het idee om veel tijd door te brengen in bazaars sprak me daarom niet zo aan. De Grote Bazaar in Istanbul, die ik vorig jaar bezocht, vond ik onaangenaam toeristisch en druk. Maar zoals zo vaak, de werkelijkheid bleek toch weer heel anders te zijn: de bazaars in Iran vond ik erg interessant en leuk om te bezoeken. In het algemeen zijn de bazaars schoon en netjes en de verkopers absoluut niet opdringerig. Erg plezierig allemaal.

Bazaar Shiraz kruiden specerijen Iran

Wat kun je in de bazaar kopen?

Het overgrote deel van de winkels in de bazaar is duidelijk gericht op de midden- en lagere klasse van de Iraanse samenleving. Je vind er veel winkels met goedkoop keuken- en huisgerei, stoffenwinkels, tapijtenwinkels, winkels met namaak-sportschoenen van bekende merken en kruiden- en specerijenwinkels.
De duurste bazaarwinkels zijn in de buurt van plekken die het meest worden bezocht door de weinige buitenlandse toeristen in Iran, zoals naast het Naqsh-e Jahan-plein in Isfahan. In deze winkels kun je zorgvuldig handgemaakte artikelen kopen zoals koperen bordjes en handbeschilderd houtwerk. Tussen deze dure winkels en de hierboven genoemde goedkope winkels liggen vaak de winkels met Perzische tapijten. Deze relatief dure tapijten worden zowel door Iraniërs als buitenlandse toeristen gekocht.

Vakil Bazaar Shiraz Iran poort

Vakil bazaar in Shiraz

Het was eigenlijk pas in Shiraz, op de helft van mijn rondreis, dat ik een uitgebreid bezoek bracht aan een bazaar. Het oude centrum van Shiraz telt een aantal bazaars die allemaal aan elkaar vast zijn gebouwd. Bijna onvermijdelijk, maar op een gegeven moment was ik volkomen de weg kwijt. Allerlei bochten en doorgangen hadden mijn normaal best goede oriëntatievermogen behoorlijk voor de gek gehouden.
Gelukkig zijn de meest bezienswaardige onderdelen, de Vakil bazaar en Moshir karavanserai, makkelijk te vinden. De Vakil-bazaar is 800 meter lang, werd ca. 1000 jaar geleden gesticht en 800 jaar geleden voltooid. Indrukwekkend om in een bazaar te lopen die al 1000 jaar in bedrijf is.

karavanserai Moshir Shiraz Iran

Moshir karavanserai in Shiraz

Naast de Vakil-bazaar ligt de Moshir karavanserai. Een karavanserai is een binnenplaats die als overnachtingsplek voor handelskaravanen werd gebruikt. Deze karavanen bestonden uit een groep mensen met kamelen of paarden voor het vervoer van goederen. In de meeste gevallen verzorgde een groep mensen het transport over een gedeelte van de gehele handelsroute. Over de zijderoute via Iran werd bijvoorbeeld uit Xi’an en Luoyang in China zijde en porselein vervoerd richting Istanbul en Europa. Saffraan en pistachenootjes werden in tegengestelde richting vervoerd van Iran naar China.
Aan de Moshir karavanserai liggen tegenwoordig veel winkels met handgemaakte artikelen. De waterpartij in het midden, in vroeger tijden bedoeld voor consumptie door mens en dier van de karavanen, heeft nu vooral een verkoelende en decoratieve functie.

Bazaar Isfahan schilderen koperwerk

Leegstand bazaar Isfahan Iran

Bazar-e Bozorg (Grote Bazaar) in Isfahan

De grote bazaar van Isfahan ligt als een langgerekte verbinding tussen het oude centrum van Isfahan in het noord-oosten van het huidige centrum en het Naqsh-e Jahan-plein, dat sinds de bouw in 1590 het nieuwe middelpunt van Isfahan is. Het noordelijke deel van de bazaar, bij de Jameh moskee, is meer dan 1000 jaar oud. De gedeeltes in de buurt van het Naqsh-e Jahan-plein zijn het jongst, ca. 500 jaar. Al wandelend tussen de Jameh-moskee en het Naqsh-e Jahan-plein heb ik zowat de hele bazaar gezien. In het algemeen was het erg druk in de bazaar, maar halverwege was een klein gedeelte met leegstand. De economische sancties tegen Iran zijn blijkbaar ook niet aan de bazaar voorbijgegaan.
Aan de zuidkant van het Naqsh-e Jahan-plein ligt ook nog een (kleinere) bazaar. Hier vind je vooral veel werkplaatsen en kleine industrie. Er worden koperen bordjes gemaakt en Perzische tapijten geweven, maar er wordt ook brood gebakken.

Dak Bazaar Kashan Iran

Terras Bazaar Kashan Iran

Bazaar van Kashan

Het bezoek aan de bazaar in Kashan was extra speciaal: hier mochten we namelijk even op het dak kijken. De historische bazaars zijn doorgaans gebouwd met bakstenen en leem. De daken zijn koepelvormig en soms zit er een gat in naar de buitenlucht. Door deze manier van bouwen blijft de bazaar relatief koel in de snikhete zomers en warm in de ijskoude winters. Behalve het zien van de bovenkant van de daken, was het ook erg leuk om de hofjes en dakterrassen in en om de bazaar te kunnen bekijken.

khan amin al dowleh timche kashan iran

khan amin al dowleh timche Kashan Iran

Kashan: Kahn Amin al Dowleh Timche

In de bazaar van Kashan kun je ook de bijzondere Kahn Amin al Dowleh Timche uit 1868 zien. Een timche is net zoals een karavanserai een overnachtingsplek voor handelskaravanen, maar een timche is overdekt. De Kahn Amin al Dowleh Timche heeft een prachtig bewerkt koepelplafond. Je kunt er heerlijk een half uurtje zitten, thee drinken en ondertussen de bazaar en het winkelend publiek bekijken.

kokosnoten bazaar isfahan iran

De bazaar als conservatief bolwerk?

Volgens verschillende reisgidsen en artikelen over Iran zijn de bazari, de bazaareigenaars, een belangrijke machtsfactor in Iran. Ze breken of maken (lokale) politici via hun connecties met de zakenwereld en geestelijken. De islamitische revolutie in 1979 is mede mogelijk geworden door grote steun van de bazari. Een ander voorbeeld van de invloed van de bazari dat wordt genoemd, zijn de rijstprijzen in 2008. De voormalige president Ahmedinejad had beloofd de rijstprijzen te verlagen om zo het leven van arme mensen te vergemakkelijken. De bazari waren het niet eens met deze opgelegde prijsverlaging en creëerden een kunstmatig tekort om de rijstprijzen op te drijven.

In de bazaars zie je voornamelijk vrouwen met zwarte chadors (Perzisch voor “tent”), lange conservatieve gewaden. Vooral in Teheran zie je op straat veel vrouwen met hippe kleding en een neuspleister vanwege een neuscorrectie (statussymbool!), maar in de bazaar heb ik deze modernere vrouwen niet gezien. Stropdassen zijn er ook niet te koop, deze worden in het algemeen gezien als teken van westers imperialisme. Kledingwinkels in dure wijken van Teheran verkopen wel stropdassen. Overigens ligt de bazaar wel vol met namaak Nike- en Adidasschoenen.
De Lonely Planet schrijft: “The bazaris are a conservative bunch and there will be far more chadors than bleached hair here.” Wat betreft de bezoekers aan de bazaar klopt deze stelling wel, maar ik betwijfel of dit ook geldt voor de bazari’s zelf. Sjah Reza Pahlavi, die tijdens de islamitische revolutie is verjaagd, liet bazaars afbreken om er wegen doorheen aan te leggen, plande grote supermarkten en winkelcentra en wilde macht van de bazaars verminderen. Geen wonder dat de bazari’s hiertegen in opstand kwamen. Het vermeende (?) conservatisme is denk ik veel minder ingegeven door ideologie dan door commerciële overwegingen.

Voor meer informatie over de bouw van bazaars en de stadsplanning rond bazaars in Iran, zie dit (Engelstalige) artikel

4 Comments

  1. Hoi Jamey, vooral in Teheran lijkt dat inderdaad het geval te zijn, en ook wel in Isfahan. In kleinere en/of conservatievere steden zoals Kashan en Qom zijn de verschillen tussen het publiek binnen en buiten de bazaar veel kleiner.

    Reply

  2. Interessant die reizen naar Bazaars. Wat vind je van de bazaars in Beverwijk en waarmee verschilt deze van de buitenlandse bazaars?

    Mvrgr
    Luiken

    Reply

Geef een reactie

Required fields are marked *.