Article
5 comments

Het Nikola Tesla Museum in Belgrado, wat is daar te zien?

teslatransformator teslamuseum belgrado

Nikola Tesla, is dat niet de Amerikaanse producent van luxe elektrische auto’s? Nee, het is een Servisch-Amerikaanse ingenieur die aan de basis stond van allerlei elektrotechnische uitvindingen die tegenwoordig in vrijwel alle elektrische apparaten worden gebruikt: wisselstroom, transformatoren, radio-signalen, elektromotoren, TL-buizen/spaarlampen enz. enz.
In het Nikola Tesla Museum in de Servische hoofdstad Belgrado staan veel historische elektrische apparaten die hij heeft ontwikkeld. Tijdens rondleidingen worden ze gedemonstreerd, vaak met een spectaculair resultaat: kunstmatige bliksems en nergens op aangesloten tl-buizen die in je hand licht gaan geven.

Het museum

Het Nikola Tesla Museum is gevestigd in een villa aan de rand van het centrum van Belgrado. Het museum is niet zo groot: er zijn zeven ruimten, waarvan drie met foto’s, manuscripten en publicaties over Tesla en de uitvindingen die hij grofweg tussen 1880 en 1915 heeft ontwikkeld, er is een ruimte waarin de urn met as van Nikola Tesla staat en er zijn drie ruimtes met historische elektrische apparaten. Deze historische apparaten worden tijdens de rondleidingen ingeschakeld en gedemonstreerd. Als je in het museum bent is het beslist de moeite waard om te wachten op de eerstvolgende rondleiding: vooral de demonstratie van de zogenaamde teslatransformator is spectaculair.

nikola tesla museum belgrado

Nikola Tesla Museum

Rondleiding

Voor de daadwerkelijke rondleiding wordt er een film getoond over de uitvindingen van Tesla. Ook als je weinig of geen kennis hebt over de werking van elektriciteit is de film goed te volgen. Tijdens de rondleiding worden enkele apparaten ingeschakeld zoals Tesla’s ei van Columbus, de teslatransformator en de allereerste radiografische besturing ter wereld.

tweefasen inductiemotor teslamuseum

Twee-fasen inductiemotor

Extra uitleg

Het was erg leuk om tijdens de rondleiding de werking van de apparaten te zien, maar naderhand stoorde het me een beetje dat ik nog steeds niet wist hoe ze precies functioneren. Ik heb het een en ander nagezocht over de werking van Tesla’s uitvindingen. Het resultaat staat hieronder: mijn eigen foto’s en beknopte beschrijvingen en enkele youtube-filmpjes.

Tesla's ei van Columbus

Tesla’s ei van Columbus

Ei van Columbus

Tesla’s ei van Columbus is een stalen ei bovenop een plaat met daaronder vier elektrische spoelen. Het apparaat wordt gevoed met wisselstroom, een elektrische stroom waarvan de stroomrichting continue omwisselt (de frequentie, uitgedrukt in Herz). Als de frequentie van de wisselstroom wordt verhoogd, gaat het ei steeds sneller ronddraaien op het platform. Bij de hoogste frequenties draait het ei zo snel dat het rechtop gaat rondtollen. Het ei wordt in beweging gebracht door de magnetische velden van de vier spoelen onder het platform. Dit apparaat werd voor het eerst gedemonstreerd op de wereldtentoonstelling in Chicago in 1893.

Teslatransformator

De teslatransformator is het spectaculairste apparaat in het museum, het produceert kunstmatige bliksems en sterke elektromagnetische velden die tl-buizen in de buurt doen oplichten!
Het apparaat bestaat uit uit twee spoelen – draden die rondom een frame zijn gewikkeld. Door de buitenste spoel, de dikke draden in het houten frame, wordt via condensatoren een elektrische stroom gestuurd. Hierdoor ontstaat een elektromagnetisch veld waardoor de binnenste hoge spoel ook onder spanning komt te staan, een veel hogere spanning dan op de buitenste spoel, enkele honderdduizenden volts. Over de spanning op de teslatransformator in het museum kan ik alleen speculeren: ergens op de museum-website staat 200.000 volt, toen ik er tijdens de rondleiding naar vroeg kreeg ik een twijfelend antwoord dat het 500.000 volt zou zijn. Zou ik nou echt de enige zijn die tijdens een rondleiding deze toch wel voor de hand liggende vraag stelt?

tesla coil belgrade

Uitleg over de teslatransformator

Enkele vrijwilligers mochten naast de teslatranformator gaan staan en een tl-buis vasthouden. Tl-buis in mijn rechterhand, fotocamera in mijn linkerhand! Door de hoge spanning slaan er luid knetterende vonken uit de ring bovenop de binnenste spoel. De tl-buizen gaan branden door de elektromagnetische golven die door de beide spoelen van de transformator worden opgewekt. Van de elektriciteit voelde ik zelf niets, maar in mijn camera veroorzaakte het storinkjes: op de foto die ik nam toen het apparaat ingeschakeld was staan dunne horizontale strepen.

teslatransformator teslamuseum belgrado

De teslatransformator in werking

De teslatransformator werd rond 1891 door Nikola Tesla uitgevonden. In 1899 bouwde hij in Colorado Springs een van de allergrootste teslatranformatoren ooit: de zogenaamde Magnifying transmitter. Het ding was in staat om spanningen van enkele miljoenen volts en “bliksems” van 30 meter lang te produceren. Tesla’s doel was om elektriciteit over grote afstand draadloos over te kunnen brengen via elektromagnetische golven. Tegenwoordig wordt deze uitvinding van Tesla vooral gebruikt voor het draadloos opladen van elektrische tandenborstels en sommige nieuwe modellen mobiele telefoons.

Filmpjes van teslatransformatoren als hobbyproject:

Een hele grote teslatransformator:

Ook met een mini-teslatransformatortje op batterij kun je draadloos lampen laten branden:

Met speciale elektronica kun je de toonhoogte van de “donderslagen” en het knetteren van bliksempjes veranderen en er zelfs een liedje mee spelen:

Radiografisch bestuurbare boot

De teslatransformator werkt niet zonder zogenaamde condensatoren. Een condensator kun je zien als een elektriciteits-spons: dit component blijft stroom opnemen totdat het helemaal vol is en stroomt dan in een keer weer helemaal leeg. Deze golf van elektriciteit stroomt de buitenste spoel van de teslatransformator in en stuitert daar op een gegeven moment weer de tegenovergestelde richting op; de spiraalvorm van de spoel werkt als een veer op elektriciteit. Als de golf elektriciteit weer terug is bij het beginpunt geeft de condensator weer een nieuwe golf elektriciteit af. Dit op en neer stromen van de elektriciteit wekt elektromagnetische golven op: radiogolven. Wat de frequentie van de radiogolven is hangt af hoe vaak per seconde de elektriciteit op en neer stroomt.

Radiografische bestuurbare boot in het Tesla Museum

Radiografische bestuurbare boot in het Tesla Museum

In 1898 liet Nikola Tesla op Madison Square Garden in New York een radiografisch bestuurbare boot zien die hij draadloos bestuurde via drie aangepaste teslatransformatoren. Het publiek was verbluft, velen dachten dat ze voor de gek werden gehouden en gingen op zoek naar verborgen bedrading. De afstandsbediening bestond uit drie teslatransormatoren met antenne die ieder op andere frequenties signalen uitzonden, signalen om naar links en rechts te sturen, signalen om gas te geven en signalen om een lampje op de boot in en uit te schakelen. De boot had eveneens drie antennes om de radiogolven op te vangen en er weer een elektrische stroom van te maken om de besturing te regelen.
In het museum staat een model van de afstandsbediening met boot. Weliswaar niet in een vijver, maar het idee is duidelijk.

afstandbediening radiografische bestuurbare boot

Afstandsbediening van de boot

Is dit museum een bezoekje waard?

Ja, vond ik wel. Zelfs meer dan een eeuw na de uitvinding zijn de kunstmatige bliksems en schijnbaar spontaan brandende tl-buizen fascinerend. Als je meer weet over de werking van de apparaten en over de grote invloed van Tesla’s uitvindingen op ons dagelijks leven, is zelfs een bezoek zonder rondleiding de moeite waard. Maar waarom zou je niet op de eerstvolgende Engelstalige rondleiding wachten?

Om terug te komen op de eerste zin van deze blogpost: Tesla Motors is inderdaad vernoemd naar Nikola Tesla, als eerbetoon.

5 Comments

  1. Zeer interessant. Van wat wij nu als heel normaal ervaren, werd blijkbaar al in de jaren 90 van de 19e eeuw de basis voor gelegd.

    Reply

  2. Interessant! Ik ben gek op musea en word dan ook graag gewezen op (onbekende) musea wereldwijd. Deze lijkt me zeker interessant. Sowieso omdat ik de uitvindingen van Tesla erg interessant vind. En ik werk voor een regionale netbeheerder. Dagelijks heb ik dus te maken met elektra, trafo ruimtes en dergelijke, waardoor ik het museum extra interessant zal vinden. Bedankt voor de tip!

    Heb je trouwens de film ‘The Prestige’ gezien? David Bowie speelt daar de rol van Nikola Tesla. De Tesla transformator komt daarin ook uitgebreid aan bod.

    Reply

    • “The Prestige” heb ik niet gezien, maar het klinkt interessant!
      Voor het bezoek aan het museum kende ik wel Tesla’s rol bij de ontwikkelingen van wisselstroom, maar de teslatransformator kende ik niet.

      Reply

Geef een reactie

Required fields are marked *.